ศิลาดลเชียงใหม่ เครื่องเคลือบธรรมชาติเขียวหยกแห่งมรดกล้านนา
โพสต์เมื่อ : 27 ต.ค 2563 เวลา 15:56 น.
“ศิลาดลเชียงใหม่ (Chiang mai Celadon) หมายถึง ผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาประเภทเนื้อหินที่ผลิตในจังหวัดเชียงใหม่ ทำขึ้นจากเนื้อดินดำหรือดินผสมดินดำ ตกแต่งด้วยเคลือบขี้เถ้าธรรมชาติ เผาที่อุณหภูมิสูงในบรรยากาศการสันดาปที่ไม่สมบูรณ์ ตามกรรมวิธีที่สืบทอดต่อกันมา”
ศิลาดลเชียงใหม่ เป็นผลิตภัณฑ์เครื่องเคลือบสีเขียว ที่มีกรรมวิธีการผลิตแบบโบราณและรังสรรค์โดยช่างสล่าคนเมือง มีความเป็นเอกลักษณ์และมรดกแห่งล้านนา หากค้นดูประวัติ “เครื่องถ้วยศิลาดล” จากข้อมูลกรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ พบว่ามีการผลิตขึ้นที่บริเวณอำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ เมื่อราว 400-500 ปีที่ผ่านมา ซึ่งเป็นยุคของอาณาจักรล้านนา ต่อมาในปี พ.ศ. 2495 นายไกรศรี นิมมานเหมินทร์ เป็นผู้ค้นพบเครื่องถ้วยศิลาดล และได้ทำการค้นคว้าร่วมกับนายบุญยืน วุฒิสรรพ์ จนทำให้เครื่องถ้วยศิลาดลได้รับการพัฒนาไปสู่การผลิตเต็มรูปแบบ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2502 เป็นต้นมา จนสามารถส่งออกไปต่างประเทศได้ นำมาสู่การก่อตั้งโรงงานศิลาดลในจังหวัดเชียงใหม่อีกหลายแห่งและดำเนินกิจการมาอย่างต่อเนื่อง
ปัจจุบัน ศิลาดลเชียงใหม่ ได้รับการยอมรับและเป็นที่นิยมของตลาดมากขึ้น โดยเฉพาะตลาดต่างประเทศ เพราะมีการออกแบบหลากหลายขึ้น เป็นทั้งเครื่องใช้บนโต๊ะอาหาร ชุดชา-กาแฟ แจกัน ของที่ระลึก ของประดับตกแต่งบ้าน จนมีเตาเผาที่ผลิตศิลาดลที่มีชื่อเสียงหลายเตาเกิดขึ้น และส่วนใหญ่ยังผลิตแบบดั้งเดิมโดยใช้ฝีมือแรงงาน ใช้เครื่องจักรในการผลิตน้อย น้ำเคลือบใช้สูตรโบราณจากขี้เถ้าไม้ยืนต้น จากไม้ก่อและไม้รกฟ้า ถือได้ว่าเชียงใหม่ เป็นแหล่งผลิตศิลาดลแบบดั้งเดิม และยังคงอนุรักษ์ความงามของศิลปะสมัยสุโขทัยเอาไว้
ศิลาดลเชียงใหม่ ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indication: GI) จากกรมทรัพย์สินทางปัญญา เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2550 เพราะเป็นสินค้าที่มีลักษณะโดดเด่นมีความเชื่อมโยงกับแหล่งผลิต คือดินดำในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ที่เป็นแหล่งวัตถุดิบสำคัญ อีกทั้งยังมีกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม หลีกเลี่ยงการใช้สารเคมีที่เป็นอันตราย โดยมีผู้ผลิตที่ได้รับอนุญาตให้ใช้ตราสัญลักษณ์ GI รวมทั้งสิ้น 6 ราย ได้แก่ บริษัท สยามศิลาดล พอตเทอรี่ จำกัด, บริษัท กษมา พอทเทอรี่ จำกัด, ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคลเตาเม็งราย, บริษัท ศรีวรรณา เซรามิกส์ จำกัด, ห้างหุ้นส่วนจำกัดบ้านศิลาดล และห้างหุ้นส่วนจำกัด เชียงใหม่เซลาดอน (๒๐๑๕)
พี่แป๊ป “ทัศนีย์ ยะจา” ผู้จัดการ หจก.เชียงใหม่เซลาดอน (๒๐๑๕) เจ้าของแบรนด์ “เชียงใหม่ ศิลาดล By ทัศนีย์ @ดอยสะเก็ด” เป็นผู้หนึ่งที่คลุกคลีอยู่ในวงการ “ศิลาดล” มาไม่น้อยกว่า 30 ปี วันนี้เปิดบ้านต้อนรับนักท่องเที่ยวและผู้ที่หลงใหลเสน่ห์งานหัตถกรรมเครื่องเคลือบสีเขียวที่มีเอกลักษณ์แบบฉบับล้านนา เพื่อเป็นบ้านหลังที่ 2 ให้ผู้คนต่าง ๆ ได้เข้ามาศึกษาเรียนรู้และสนุกกับงานปั้น แปะ แกะ เคลือบ ขูด ขีด และเผา จนออกมาเป็นเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน
พี่แป๊ป ทัศนีย์ ยะจา เล่าอย่างภาคภูมิใจถึงการสร้าง “เชียงใหม่ ศิลาดล By ทัศนีย์ @ดอยสะเก็ด” ตั้งแต่ปี 2557 ซึ่งเป็นธุรกิจที่ไม่ได้เริ่มต้นจากครอบครัว แต่ใช้โอกาสจากประสบการณ์ในชีวิตจากการเป็นคนเมืองคนหนึ่งที่ได้เห็นงานหัตถกรรมเครื่องเคลือบศิลาดล จนเกิดเป็นความรักและตั้งโรงงานเล็ก ๆ เพื่อส่งต่องานหัตถกรรมพื้นเมืองให้ชาวไทยและชาวโลก ได้สัมผัสและชื่นชมด้วยความสุข ซึ่งเครื่องปั้นดินเผาชนิดนี้จะขึ้นรูปด้วยเนื้อดินดำที่ดีที่สุดบนพื้นราบ อ.แม่ริม อ.แม่แตง สู่ยอดดอยพระพุทธบาทสี่รอย นำมารังสรรค์ด้วยจิตวิญญาณของช่างสล่าคนเมือง ด้วยการปั้นแปะ ขูดขีด แกะสลัก เคลือบด้วยขี้เถ้าพืช ผสมดินหน้านา และเผาด้วยความร้อนสูงแบบการสันดาบไม่สมบูรณ์ เวลาเย็นตัวจะออกเป็นสีเขียวคล้ายหยก เวลาเคาะจะมีเสียงดังกังวาน รอยรานของเคลือบจะเป็นการแตกลายงา ที่ฝรั่งเรียกว่า CRACK
นอกจากนี้ เชียงใหม่ ศิลาดล By ทัศนีย์ @ดอยสะเก็ด ยังคงกระบวนการผลิตศิลาดลเชียงใหม่ด้วยวิธีที่สืบทอดต่อกันมาจากบรรพบุรุษ เพื่อสร้างความยั่งยืนและสร้างความสุขให้แก่ผู้มาเยือน และแม้วันนี้ทั่วโลกจะเผชิญกับวิกฤตโควิด-19 แต่ “ศิลาดลเชียงใหม่” ก็ยังสามารถนำเสนอและประชาสัมพันธ์ความน่าสนใจไปสู่ผู้บริโภคชาวไทยและชาวต่างชาติได้อย่างต่อเนื่องด้วยช่องทางโซเชียลมีเดีย เพื่อให้ทุกคนเมื่อนึกถึงเชียงใหม่ก็ต้องนึกถึงศิลาดล
เมื่อ “ศิลาดลเชียงใหม่” เข้าสู่กระบวนการ GI ยิ่งสร้างความภาคภูมิใจและอยากคงความเป็น Traditional คงกระบวนการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมให้คงอยู่ต่อไป เพราะผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองด้วยเครื่องหมาย GI เป็นการบอกให้รู้ถึงมาตรฐานและแบรนด์ที่เข้มแข็ง อีกทั้งช่วยเพิ่มช่องทางการตลาดมากยิ่งขึ้น ทำให้คนรู้จักมากขึ้น เพิ่มพูนรายได้ให้องค์กรและครอบครัวทีมงาน ชุมชน ชาวบ้าน เกิดกระแสเงินหมุนเวียนมากยิ่งขึ้น
พี่แป๊ป ทัศนีย์ ยะจา ยังเปรียบ “ศิลาดล” เป็นเหมือนสาวเชียงใหม่ มองดูเหมือนเรียบ ๆ จืด ๆ ชืด ๆ ดูธรรมดา แต่กลับมีเสน่ห์ เพราะน้ำเคลือบที่มีความลื่นไหล ลุ่มลึก ชุ่มฉ่ำ และคลาสสิค ทำให้ถ้าได้รู้จัก “ศิลาดลเชียงใหม่” แล้วจะหลงรักและรับรู้ได้ว่าราคาไม่แพงเลย และปัจจุบันได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ให้เหมาะกับการใช้งานในชีวิตประจำวันมากขึ้น พร้อมกับฝากข้อคิดให้กับคนที่ต้องการจะเข้าสู่กระบวนการ GI ว่าสิ่งสำคัญที่สุดคือ ต้องมีความมุ่งมั่น ตั้งใจ และอดทน ก็จะทำให้ธุรกิจประสบกับความสำเร็จได้ในที่สุด และฝากทิ้งท้ายด้วยกลอนบทนี้
“ศิลาดล คือดินเผาจากเราปั้น แล้วเสกสรรเป็นรูปสวยด้วยศึกษา บรรจงเติมเสริมสอดช่วยด้วยปัญญา มากคุณค่าควรคู่เวียงเชียงใหม่”
'สยามศิลาดล พอตเทอรี่' ต่อยอดภูมิปัญญาบรรพบุรุษ สนับสนุนกระบวนการผลิตแบบ 'กรีน โปรดักส์'
ด้าน คุณเพ็ญพรรณ วังวิวัฒน์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท สยามศิลาดล พอตเทอรี่ จำกัด เป็นอีกผู้ผลิต “ศิลาดลเชียงใหม่” ที่เริ่มต้นธุรกิจมาตั้งแต่ปี 2521 โดยยังคงเน้นกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมแบบ "กรีน โปรดักส์" ด้วยน้ำเคลือบธรรมชาติ 100% ส่วนดินดำจาก อ.แม่แตง มีคุณสมบัติทำให้เกิดสีโดยธรรมชาติ ขี้เถ้าไม้มาทำเป็นเคลือบทำให้มีสีเขียวที่เป็นธรรมชาติ แต่ปัจจุบัน ได้ปรับปรุงวิธีการผลิตให้สีเขียวขึ้น พัฒนาผลิตภัณฑ์ให้บางลงจากรุ่นเก่าที่ค่อนข้างหนา ปรับรูปแบบให้ตอบโจทย์ผู้บริโภคยุคใหม่ ทำให้คนใช้ได้จริง ไม่ใช่แค่ของประดับตกแต่งเท่านั้น
“ศิลาดลยิ่งเก็บยิ่งมีราคา เพราะความที่เป็นธรรมชาติ แต่ละชิ้นงานจะมีสีที่ไม่เหมือนกัน ขึ้นอยู่กับขี้เถ้าและอุณหภูมิที่เผา เป็นเสน่ห์ที่แตกต่างจากการเคลือบเคมีที่จะได้สีเท่ากันหมด ทำให้คนที่รู้จักจะหลงใหลในความไม่เหมือนของศิลาดลเชียงใหม่ และนอกจากนี้เมื่อนำมาใส่อาหารจะทำให้อาหารดูเด่น น่ารับประทาน ไม่มีสารพิษ 100% ปลอดภัยในการใส่อาหาร ใส่ในเตาไมโครเวฟ เครื่องล้างจาน จึงเป็นที่นิยมของร้านอาหารในต่างประเทศที่นำไปใช้ รวมทั้งเก็บความร้อนได้ดี” คุณเพ็ญพรรณ กล่าว
อีกหนึ่งความภาคภูมิใจของ “สยามศิลาดล พอตเทอรี่” คือการได้มีโอกาสรับใช้ราชสำนักภูฏานที่ได้นำ “ศิลาดลเชียงใหม่” ไปใช้ในราชสำนัก สะท้อนถึงชื่อเสียง “ศิลาดลเชียงใหม่” ว่าเป็นที่รู้จักของชาวต่างชาติอย่างแท้จริง นอกจากนี้ ยังได้มีโอกาสนำสินค้าไปร่วมงาน “เซรามิคแฟร์” ที่โตเกียว ประเทศญี่ปุ่น เป็นเจ้าแรกของไทยที่ได้นำเสนอสินค้าและได้รับการตอบรับที่ดีมากจากผู้ซื้อในต่างประเทศ
“ในโบชัวร์ของเราเวลาไปต่างประเทศจะมีคำว่า GI ติดอยู่ด้วย ซึ่งเป็นที่ยอมรับของชาวต่างชาติ ทำให้ลูกค้ามีความมั่นใจในสินค้ามากขึ้น เพราะในต่างประเทศคำว่า GI เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก ดังนั้นเมื่อเราเข้าสู่กระบวนการ GI จึงปฏิบัติตามคู่มืออย่างเคร่งครัด เพื่อคงความเป็นมาตรฐาน GI ไว้ เช่น วัตถุดิบ การเคลือบ การเข้าเตา การเผาเตา จะมีเช็คลิสต์ของเรา เพราะตลาดส่งออก โดยเฉพาะญี่ปุ่นให้ความสำคัญเรื่องคุณภาพมาเป็นอันดับหนึ่ง เพราะเป็นการันตีเรื่องคุณภาพและเพิ่มมูลค่าสินค้ามากขึ้น” คุณเพ็ญพรรณ กล่าว
คุณเพ็ญพรรณ ทิ้งท้ายว่า ศิลาดล ต้องปรับตัวอย่างต่อเนื่องเพื่อให้คนรุ่นใหม่ใช้ได้จริง ไม่ใช่มองเป็นของลายครามที่เก็บไว้ในตู้อย่างเดียว ประกอบกับคนสมัยใหม่มีขนาดครอบครัวที่เล็กลง นิยมอยู่คอนโดมิเนียมกันมากขึ้น ภาชนะเครื่องใช้ต่าง ๆ ก็เล็กลงตามไปด้วย สยามศิลาดล พอตเทอรี่ จึงได้พัฒนาข้าวของเครื่องใช้ให้เหมาะกับสภาพการใช้ชีวิตในปัจจุบัน โดยที่ยังคงรักษาเอกลักษณ์การผลิตชุดอาหารที่มีคุณภาพ
สำหรับหน่วยงานภาครัฐ ได้ส่งเสริมผู้ประกอบการเข้าร่วมงานแสดงสินค้าและจำหน่ายสินค้าทั้งในประเทศและต่างประเทศ เช่น งาน Lanna Expo ๒๐๒๐ , งาน GI Market ๒๐๒๐ , และงาน Style Bangkok เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีการประชาสัมพันธ์ผ่านช่องทางออนไลน์ของสำนักงานพาณิชย์จังหวัดเชียงใหม่
ภูษณิศ ไชยมณี ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมการประกอบธุรกิจการค้าและการตลาด สำนักงานพาณิชย์จังหวัดเชียงใหม่ กล่าวว่า ในช่วงวิกฤตโควิด-19 สำนักงานฯ จึงเน้นทำตลาดออนไลน์เพื่อช่วยผู้ประกอบการหาตลาด และประสานทูตพาณิชย์ในการประชาสัมพันธ์สินค้าในต่างประเทศ และขณะนี้ ทางสำนักงานฯ ยังได้เตรียมความพร้อมในการตรวจสอบคุณภาพการผลิต “ศิลาดลเชียงใหม่” ของผู้ประกอบการทั้ง 6 ราย เนื่องจากตราสัญลักษณ์ GI จะหมดอายุภายในปี 2563 หากตรวจสอบแล้วยังคงกระบวนการผลิตเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่อนุญาตให้ใช้ตรา GI ก็จะได้ใช้ตราต่อเนื่องไปอีก 2 ปี ตามเกณฑ์ที่กำหนด
สำหรับมูลค่าการจำหน่ายศิลาดลเชียงใหม่ มีมูลค่าประมาณ 1 ล้านบาทต่อเดือน หรือประมาณ 12-20 ล้านบาทต่อปี โดย 90% เป็นการส่งออกต่างประเทศ ที่เหลืออีก 10% เป็นการจำหน่ายในประเทศ ขณะนี้ลูกค้าหลักเป็นภาคราชการที่นำสินค้าไปมอบให้แก่ผู้เกษียณอายุ และการโยกย้ายตำแหน่ง ราว 50% อีก 40% เป็นลูกค้าขาจร (Walk in) ที่มาเที่ยวและซื้อเป็นของฝากของที่ระลึก
